pijl

Beter worden? Reflecteer!

Wanneer je kijkt naar de datum die dit blog meekrijgt heb je meteen een gevoel bij het onderwerp. De geur van dennennaalden hangt al lange tijd in de lucht en hoewel de Kerst van 2018 niet wit lijkt te worden is het bij uitstek een tijd om terug te kijken. In dit blog sta ik stil bij misschien wel het krachtigste middel om beter te worden, reflectie! Het vermogen te reflecteren is een heel belangrijke competentie en is een randvoorwaarde om echt te groeien. Toch is niet iedereen even goed in reflectie. Daarom hier onder een korte beschouwing op wat reflecteren nu eigenlijk is, waarom het zo krachtig is (en helemaal van deze tijd) en wat manieren waarop je effectief kunt reflecteren.

Wat is reflecteren en wat maakt het moeilijk?

In essentie is reflecteren het terugkijken op de eigen ervaringen en daarvan leren. Het betekent dus dat je eens goed naar jezelf kijkt en stil staat bij hoe jij functioneert, welke keuzes je maakt, welk repertoire aan vaardigheden en competenties je inzet in je functioneren en bij hoe je in je vel zit. Reflecteren kan dan ook op verschillende dimensies. Zo kun je bijvoorbeeld reflecteren op je persoonlijke functioneren en op hoe jij functioneert in de context van het beroep dat je uitoefent. Waar het eerste vooral gaat over wie jij bent, wat je doelen zijn en hoe je ze bereikt gaat het tweede meer over wat het effect is van de stijl die je hanteert en de manieren die jij gebruikt om je beroep uit te oefenen. 

Je voelt misschien wel aan wat reflecteren soms moeilijk maakt. En iedereen met pubers in het gezin weet dat feilloos. Reflecteren vraagt om kritisch naar jezelf kijken en beoordelen wat jouw rol is in een situatie, ook als dat fout loopt. Bij reflecteren onderzoek je jouw eigen manier van handelen, hoe jij reageert op een situatie en hoe je jezelf daarbij voelt. Reflecteren leidt dus tot zelfkennis. Pubers zoeken oorzaken van dingen die misgaan vooral buiten zichzelf en sommige volwassen ontgroeien het stadium van ‘het ligt aan de ander’ nooit. Toch is het essentieel om te kijken naar je eigen rol in een situatie, omdat in je eigen handelen ook de sleutel ligt om het een volgende keer anders te doen. Wanneer jij iets anders doet reageert de omgeving namelijk ook anders.

Waarom is reflecteren helemaal van deze tijd?

Reflecteren is misschien wel het krachtigste middel om persoonlijk te groeien. Open staan voor het kritisch kijken naar je eigen rol in situaties die zijn geweest bieden precies de openingen die je nodig hebt om je repertoire uit te breiden. En het nut (sterker nog, de noodzaak) van reflecteren neemt toe onder druk van de deze tijd. Deze tijd kenmerkt zich door meer informatie, snellere ontwikkelingen en complexere omgevingen. Dat vraagt om een nieuwsgierige en experimenterende houding. Bij een experimenterende houding hoort fouten maken en, hier zit dus de sleutel, leren van die fouten. Leren van fouten is precies wat je doet wanneer je reflecteert. En je leert niet alleen van algemene fouten. Nee, met reflecteren kijk je dus ook bewust naar jouw rol in het geheel. Een randvoorwaarde voor mensen die overeind kunnen blijven in de komende jaren.

Een paar tips om goed te reflecteren

Reflecteren is dus een manier van leren. Sterker nog, het is wat mij betreft de belangrijkste manier van leren. Maar hoe reflecteer je nu op een goede manier? Ik geef je een aantal tips:

  • Reflecteer aan de hand van concrete situaties en voorbeelden

Dat helpt je om je een beeld te krijgen op jouw rol en handelen in een specifieke situatie en maakt het minder abstract.

  • Veroordeel jezelf niet

Wees een beetje mild voor jezelf. Je reageert op een bepaalde manier in een bepaalde situatie. Dat is menselijk en je wilt ervan leren. Je reflecteert om te leren in plaats van je schuldig te voelen.

  • Plan je reflectiemomenten

Reflecteren is een krachtig middel. Maak er een gewoonte van tijd in je agenda te plannen om eens terug te kijken op situaties en te reflecteren.

  • Bouw en volg een methode

Ontdek wat voor jou werkt bij het reflecteren en ga methodisch te werk. Experimenteer met vormen van reflecteren die bij je passen en pak het dan steeds op dezelfde manier aan.

  • Vergeet je successen niet

We hebben de neiging vooral terug te kijken op momenten waarbij iets niet lukte. Vergeet de momenten waarop iets lukte niet! Dat zijn fantastische leermomenten om te kijken welke positieve invloed jij op succes kunt hebben. Bovendien geeft dit een goede “vibe” 

  • Vraag aan anderen hoe zij het hebben ervaren

Jij kijkt vanuit je eigen perceptie naar situaties. Daarbij loop je het risico te gaan denken voor anderen terwijl anderen heel anders naar dezelfde werkelijkheid kijken. Check dit af en toe door een ander te vragen naar haar of zijn ervaringen op een situatie waarop jij aan het reflecteren bent. Verhelderend!

Veel succes met reflecteren!